Του Παύλου-Σωκράτη Παυλίδη*
Με τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο του 1878 οι Σουρμενίτες έφυγαν από τα Σούρμενα του Πόντου στον Καύκασο της Ρωσίας και από το Βατούμι το 1923 και εγκαταστάθηκαν στα Ανω Σούρμενα, στις πλαγιές του Μπέλλες. Ετσι οι κάτοικοι των Ανω Σουρμένων κατάγονταν έμεσα από τον Πόντο.
Η ποντιακή διάλεκτος που μιλάνε έχει μια ιδιορρυθμία που δεν την έχουν οι άλλοι Πόντιοι. Συχνά-πυκνά, κυρίως μετά το ρήμα, βάζουν ένα παράξενο “μι” στο λόγο τους-ίσως είναι το αρχαιοελληνικό “μοι”, η δοτική της προσωπικής αντωνυμίας “εγώ”. Παραδείγματα ομιλίας: “Θα πας μι”, “θα έρχεσαι μι”, “θα πάω στο χωράφ’ μι να φέρω τα τσουπάδε (το καλαμπόκι)”, “ναι μι, να έρχεσαι”.
Τα ποταμίσια ψάρια τα έλεγαν “γοβίδε” και “σαζάνε”. Και ένα σουρμενίτικο δίστιχο λέει:
“Σουρμενίτικον πατσίν,
άμον καρυδί καντσίν”
(“Πατσίν” είναι το κορίτσι και “καντσίν” η ψύχα του καρυδιού).
Από τα πρώτα χρόνια, πρόεδρος του χωριού των Ανω Σουρμένων ήταν ο Γεώργιος Μουμουλίδης. Το χωριό βρισκόταν στους πρόποδες του Μπέλλες. Αλλά γύρω στα 1930 στο χωριό, λόγω των πολλών βροχών, έγιναν κατολισθήσεις και οι κάτοικοι μεταφέρθηκαν σε νέο οικισμό, κοντά στο Σιδηροδρομικό Σταθμό Μουριών.
Οι πρώτες οικογένειες των προσφύγων που εγκαταστάθηκαν στα Ανω Σούρμενα ήσαν:
- Γεώργιος Μουμουλίδης και Ξανθίππη
- Λεωνίδας Μουμουλίδης και Ελισάβετ
- Γεώργιος Μουμουλίδης και Αφρω
- Παναγιώτης Μουμουλίδης και Λίζα
- Δημήτριος Μουμουλίδης (γεωπόνος κρατικού φυτωρίου)
- Ιωάννης Κούσης και Βασιλική
- Πέτρος Κούσης και Φεβρωνία
- Μιχαήλ Κούσης και Λιθοδώρα
- Γεώργιος Κούσης και Πηνελόπη
- Τιμολέων Κούσης και Δόξη
- Αχιλλεύς Κούσης και Ειρήνη
- Ιωάννης Κούσης και Ελπίδα
- Ηλίας Κούσης και Ζωή
- Ηλίας Κούσης και Αλεξάνδρα
- Ιωάννης Πελίδης και Δέσποινα
- Παντελής Τελίδης και Στυλιανή
- Πολυχρόνης Τελίδης και Αριάδνη
- Θεμιστοκλής Γρηγοριάδης και Χαρίκλεια
- Πέτρος Γρηγοριάδης και Ξένια
- Χρίστος Γρηγοριάδης και Σοφία
- Ανέστης Γρηγοριάδης και Ξανθίππη
- Ιωάννης Γρηγοριάδης και Αλεξάνδρα
- Πέτρος Γρηγοριάδης και Ολγα
- Φίλιππος Γρηγοριάδης και Κρυστάλλω
- Βασίλειος Γρηγοριάδης και Ελένη
- Νικόλαος Γρηγοριάδης και Αθηνά
- Ευθύμιος Γρηγοριάδης και Αθηνά
- Παναγιώτης Παντελίδης και Σοφία
- Μωυσής Παντελίδης και Ολγα
- Πέτρος Παντελίδης και Μαρία
- Αντώνιος Παντελίδης και Ερμιόνη
- Χρίστος Παντελίδης και Σοφία
- Ισαάκ Παντελίδης και Ελισάβετ
- Ιωάννης Παντελίδης και Αφροδίτη
- Παναγιώτης Παντελίδης και Μητροδώρα
- Αριστομένης Παντελίδης και Αντιγόνη
- Πέτρος Παπαδόπουλος (ιερεύς) και παπαδιά Αραβέλα
- Απόστολος Καζαντζίδης και Ελένη
- Μιλτιάδης Σωτηριάδης και Αναστασία
- Αχιλλεύς Παραϊχτάρης και Θεοδώρα
- Αντώνιος Τοκατλίδης και Μαργαρίτα
- Φώτης Φωκάς και Ελένη
- Απόστολος Φωκάς και Ωραιοζήλη
- Σταύρος Φραγκουλίδης και Μάρθα
- Σοφοκλής Φραγκουλίδης και Πολυξένη
- Γεώργιος Αλεξανδρίδης και Ξανθίππη
- Ματθαίος Μαβίδης (ιερεύς) και παπαδιά Ξανθίππη.
Δάσκαλος του χωριού ήταν ο Αντώνιος Αυγερινός.
*Από το βιβλίο του “Το λεκανοπέδιο των Μουριών”