Του Παύλου-Σωκράτη Παυλίδη*
Στα σύνορα της σημερινής Σερβίας με την Ουγγαρία, στην αυτόνομη περιοχή της Βοϊβοντίνας, υπάρχει ένα χωριό ονόματι Μάγκλιτς. Είναι ένα κλασικό σλαβικό χωριό με ολίγον κεντροευρωπαϊκό άρωμα, λόγω γειτονίας με τη χώρα των Μαγιάρων-χτισμένο στην στροφή του Δούναβη, σε απόσταση 15 χιλιομέτρων περίπου από το Νόβισαντ. Οι χίλιοι περίπου κάτοικοί του ζούνε σήμερα τη μεταπολεμική φτώχεια της Σερβίας, εξασφαλίζοντας τα προς το ζην από την γεωργία και την κτηνοτροφία.
Το όνομα Μάγκλιτς δεν λέει τίποτα στους Σέρβους, ούτε στους πρώην Γιουγκοσλάβους. Για μας τους Ελληνες όμως σημαίνει πολλά, αφού κρύβει μια από τις πλέον σκοτεινές πτυχές του δράματος του εμφυλίου. Γιατί το σημερινό Μάγκλιτς δεν είναι άλλο από το διαβόητο Μπούλκες. Το καταφύγιο χιλιάδων αριστερών-κομμουνιστών μετά τη συμφωνία της Βάρκιζας, το κέντρο στρατιωτικής εκπαίδευσης, σύμφωνα με την νόμιμη κυβέρνηση των Αθηνών, αξιωματούχων του ΚΚΕ που στελέχωναν και καθοδηγούσαν τις ομάδες του “Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος” (ΔΣΕ) στις συγκρούσεις στο Γράμμο και το Βίτσι, στο διάστημα 1946-1949. Ηταν Μάιος του 1945 όταν οι πρώτοι Ελληνες έφθασαν στο Μπούλκες. Το Μπούλκες ήταν και παραμένει μια κόκκινη σελίδα για την ελληνική αριστερά. Στο Μπούλκες λειτουργούσε στη διάρκεια του πολέμου Γράμμου και Βίτσι στρατιωτική ακαδημία του ΔΣΕ, στην οποία φοιτούσαν ομάδες μαχητών. Κάθε έξι μήνες έρχονταν στην Ελλάδα από μια φουρνιά. Η φοίτηση διαρκούσε δύο με τρεις μήνες και όσοι συμμετείχαν μάθαιναν θεωρία και τακτικές από φονικό μαχαίρι που τους προμήθευε ο γιουγκοσλαβικός στρατός. Μέσα στο 1946 εκπαιδεύτηκαν σε αυτήν την ακαδημία υπό συνθήκες άκρας μυστικότητας, εκατόν πενήντα αξιωματικοί, ενώ για το διάστημα 1946-1947, ο αριθμός τους ξεπέρασε τους επτακόσιους.
Στα τέλη του 1946 η μυστική αστυνομία του Τίτο UTBA, οργάνωσε τη μετάβαση να πάνε στην Ελλάδα από το Μπούλκες ένα γκρουπ αξιωματικών. Υπεύθυνος της επιχείρησης ήταν ο συνταγματάρχης Μπιλιάνοβιτς, που σχεδίασε και έκανε τη μεταφορά και την κάθοδο στην Ελλάδα. Η διέλευση των συνόρων έγινε από τρία σημεία: τη Γευγελή, τη Δοϊράνη και το Μοναστήρι, σε ομάδες των 30 ατόμων που περνούσαν από δύσβατα μονοπάτια, μέρα παρά μέρα. Το Μπούλκες ήταν μακριά από το Γράμμο και το Βίτσι και δεν έδινε υποψίες και προβλήματα στις Ελληνικές Αρχές. Εξέδιδαν εφημερίδα όπως τη “Φωνή του Μπούλκες” . Αυτή η Ελληνική “λαϊκή Δημοκρατία” που δημιουργήθηκε με τη βοήθεια του Τίτο, προκειμένου να εγκατασταθούν εκεί στη Σερβία κυνηγημένοι Ελληνες σύντροφοί του, για να τους διώξει στη συνέχεια ο ίδιος κακήν-κακώς, όταν στη σύγκρουσή του με το Στάλιν, ο Νίκος Ζαχαριάδης ενώθηκε με τον “πατερούλη των λαών”. “Ελληνικό Κολχόζ” που ο Νίκος Ζαχαριάδης σκόπευε να εφαρμόσει στο ελληνικό κομουνιστικό κίνημα. Οποιο στοιχείο του κόμματος τολμούσε στο Μπούλκες να εναντιωθεί στην κομματική ατμόσφαιρα αστυνομικού κράτους, κατέληγε σε κάποια από τις χαράδρες των γύρω βουνών ή στο Δούναβη με μια πέτρα στο λαιμό. Πολλά φρικτά εγκλήματα έγιναν στα φοβερά πηγάδια του Μπούλκες, εξαφανίστηκαν πάρα πολλοί άνθρωποι στο όνομα της κομματικής νομιμότητας, όπου η μυστική κομματική πολιτοφυλακή εξαφάνιζε τους αμφισβητίες ή τους ύποπτους. Τέτοιοι στιγματίζοντας συνήθως παλαιοί καπετάνιοι του ΕΛΑΣ.
Πολλοί ήξεραν αλλά λίγοι τολμούσαν να μιλήσουν μετά την ήττα στο Γράμμο και Βίτσι. Μια ομάδα ανταρτών με τον καπετάν Μαύρο που δεν ανέχονταν την τρομοκρατία, επιχείρησαν να επιστρέψουν στην Ελλάδα αλλά τους συνέλαβε η γιουγκοσλαβική αστυνομία στα σύνορα και τους έφεραν πίσω. Από τότε χάθηκαν, προφανώς τους έριξε η πολιτοφυλακή στα πηγάδια. Ο Ζαχαριάδης οργάνωσε μυστική αστυνομία που παρακολουθούσε όλους τους αξιωματικούς και πολίτες, παρακολουθούσαν ο ένας τον άλλον, χωρίς να γνωρίζει κανείς. Στην αρχή ενώθηκαν με τον Ζαχαριάδη και αργότερα, μετά στη συντριβή στον Γράμμο και το Βίτσι τον Αύγουστο του 1949, οι Γιουγκοσλάβοι έδιωξαν και τη συντριπτική πλειοψηφία των υπολοίπων. Μετρημένοι στα δάχτυλα των δύο χεριών είναι οι Ελληνες που ζουν στο σημερινό Μπούλκες ή Μάγκλιτς, το οποίο κατοικείται από Σέρβους της Βοσνίας.
*Από το βιβλίο του “Και διηγώντας τα να κλαις”