Του Κωνσταντίνου Μιχ. Τζίκα*

Σε μείζον ζήτημα για ένα σημαντικό κομμάτι της ελληνικής κοινωνίας έχει εξελιχθεί η αποπληρωμή δανείου το οποίο χορηγήθηκε σε ελβετικό φράγκο ή μετατράπηκε η αρχική σύμβαση που ήταν σε ευρώ να αποπληρωθεί σε ελβετικό νόμισμα. Χρονικά μιλάμε για την περίοδο 2006 – 2008 όπου οι τράπεζες χορηγούσαν χιλιάδες δάνεια σε συνάλλαγμα ελβετικού φράγκου με το κίνητρο για τον δανειολήπτη να αποτελεί η εξασφάλιση χαμηλού επιτοκίου στην μηνιαία δόση, ήτοι αυτό του Libor (London Interbank Offered Rate), και ως εκ τούτου χαμηλότερη μηνιαία δόση σε σχέση με όσα θα πλήρωναν οι δανειολήπτες αν είχαν λάβει δάνειο σε ευρώ. Να σημειωθεί ότι εκείνη την περίοδο τα δάνεια που είχαν συναφθεί σε ελβετικό φράγκο, η ισοτιμία του με το ευρώ ήταν 1 ευρώ/1,65 chf περίπου.

Ήτο προφανές ότι κάθε δανειολήπτης ελκυόταν από την ιδέα να μειώσει το φορτίο των δόσεων που θα αναλάμβανε ή είχε ήδη αναλάβει με την αρχική του δανειακή σύμβαση σε ευρώ με βάση την ανωτέρω ισοτιμία. Σ’αυτό βασιζόταν εξάλλου και η τράπεζα για να πείσει του υποψήφιους δανειολήπτες αλλά και αυτούς που είχαν ήδη λάβει δάνειο σε ευρώ.

 Κρίσιμο ερώτημα αποτελεί το αν οι τράπεζες ενημέρωναν τους υποψήφιους δανειολήπτες για τους συναλλαγματικούς κινδύνους που υπέκρυπταν οι δανειακές συμβάσεις σε ελβετικό φράγκο που θα υπέγραφαν. Δηλαδή ενημέρωνε η τράπεζα τους υποψήφιους δανειολήπτες σε συνάλλαγμα για το τι σήμαινε συναλλαγματικός κίνδυνος με συγκεκριμένα αριθμητικά παραδείγματα;

Αξίζει να σημειωθεί ωστόσο ότι η πλειοψηφία των χιλιάδων δανειοληπτών που έλαβαν δάνειο σε ελβετικό φράγκο ή μετέτρεψαν τις αρχικές τους συμβάσεις από ευρώ σε ελβετικό νόμισμα, δεν είχαν ουδένα λόγο να εμπλακούν σε αυτήν την διαδικασία, πλην της μείωσης του επιτοκίου και αντίστοιχα της μηνιαίας δόσης τους, αφού δεν διέθεταν αλλά και ούτε επρόκειτο να αποκτήσουν ποτέ εισοδήματα σε ελβετικό φράγκο αλλά και ούτε επρόκειτο να αποκτήσουν συναλλαγές σε ελβετικό φράγκο.

 

Τι συμβαίνει όμως στην περίπτωση αποπληρωμής του δανείου σε ελβετικό φράγκο;

Παράδειγμα: Δανειολήπτης είχε λάβει το έτος 2007 από την τράπεζα δάνειο ύψους 100.000 ευρώ σε ελβετικά φράγκα με χρονικό ορίζοντα αποπληρωμής τα 20 έτη. Η ισοτιμία την ημέρα εκταμίευσης του δανείου ήταν 1 ευρώ = 1,55 ή 1,65 ελβετικά φράγκα. Από την εν τοις πράγμασι λειτουργία της υπό κρίση δανειακής συμβάσεως του, η οποία ήδη υλοποιείται εδώ και 10 πλέον έτη, δηλαδή κατά το ήμισυ και πλέον της συμβατικής χρονικής διάρκειας των 20 ετών, βρίσκεται στο εκπληκτικό σημείο να οφείλει σχεδόν ολόκληρο το αρχικώς ληφθέν κεφάλαιο των 100.000 ευρω σε ελβετικά φράγκα, παρά τις συνεχείς από μέρους του καταβολές των μηνιαίων δόσεων του και χωρίς να υπάρχει καμία ληξιπρόθεσμη οφειλή, όπως αυτές προσδιορίζονται από τις σχετικές συμβατικές προβλέψεις και ειδικότερα από την αμφίβολη συμβατική ρύθμιση για καταβολή των δόσεων, το ύψος των οποίων προσδιορίζεται με βάση την εκάστοτε ισχύουσα ισοτιμία ευρώ/ελβετικού φράγκου. Επομένως με αυτά τα δεδομένα ο δανειολήπτης βρίσκεται ενώπιων μια αδιέξοδης λειτουργίας της δανειακής του σύμβασης η οποία δεν οδηγεί στην αποπληρωμή του δανείου αλλά στην αέναη διατήρηση του.

 

Αντιμετώπιση του προβλήματος από τα δικαστήρια

Από το έτος 2010 και εντεύθεν, ύστερα από την πτώση της ισοτιμίας μεταξύ ευρώ και ελβετικού φράγκου (1 euro = 1,55 με 1,65 chf) αλλά και τις σοβαρές παγκόσμιες και εθνικές οικονομικές εξελίξεις, οι διαφορές μεταξύ τραπεζών και δανειοληπτών στεγαστικών δάνειων σε συνάλλαγμα προκύπτει ως έντονο κοινωνικό πρωτίστως φαινόμενο. Και φυσικά δεν θα απασχολούσε τα δικαστήρια ως πρόβλημα δικανικής κρίσης για την εγκυρότητα και νομιμότητα των σχετικών δανειακών συμβάσεων που είχαν καταρτιστεί εάν από την λειτουργία των συμβάσεων αυτών δεν προέκυπταν σοβαρά προβλήματα στην πλευρά των δανειοληπτών, τέτοιας μάλιστα έκτασης που καθιστούν την συνέχιση εφαρμογής τους εξαιρετικά δυσχερή.

Συνέπεια τούτου είναι να προσφεύγουν οι δανειολήπτες σχεδόν καθημερινά στην Δικαιοσύνη, είτε με μαζικές αγωγές είτε μεμονωμένα κατά των τραπεζών με σκοπό να επιτύχουν την αποπληρωμή του δανείου τους στην αρχική ισοτιμία εκταμίευσης του δανείου τους.

Ήδη τα δικαστήρια της χώρας έχουν εκδώσει θετικές αποφάσεις υπέρ των δανειοληπτών, τουλάχιστον σε α΄ βαθμό, ακυρώνοντας εν όλω ή εν μέρει δανειακές συμβάσεις σε ελβετικό φράγκο, επαναφέροντας ταυτόχρονα την αποπληρωμή της δόσης τους με βάση την ισοτιμία του ευρώ με το ελβετικό φράγκο κατά την ημέρα σύναψης του στεγαστικού τους δανείου.

 

Συμπερασματικά σκεπτόμενοι δεν μπορεί κάνεις παρά να δεχθεί την προβληματικότητα των εν λόγω δανειακών συμβάσεων με την έννοια οτι τα δυσμενή αποτελέσματα από την προοδευτική τους υλοποίηση στο βάθος του συμβατικού τους χρόνου, δεν είναι αποδεκτά από την κρατούσα έννομη τάξη αλλά ούτε και από την αίσθηση δικαίου του μέσου συνετού ανθρώπου.

Είναι προφανές ότι στην προκειμένη περίπτωση υπάρχει κάτι που δεν λειτουργεί σωστά στα πλαίσια των γενικών αρχών του δικαίου. Οι δανειολήπτες που τους έχει χορηγηθεί δάνειο σε συνάλλαγμα και δη σε ελβετικό φράγκο έχουν εναποθέσει πλέον τις ελπίδες τους σε μια απόφαση του δικαστηρίου, εφόσον έχουν κινηθεί δικαστικώς για την αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης, που θα τους απαλλάξει από αυτήν την αέναη αποπληρωμή του δανείου τους, αφού η μεταβολή της ισοτιμίας ευρώ/ελβετικού φράγκου έχει σταθεροποιηθεί περίπου σε 1 ευρώ/1,20 chf και επομένως η μεταβολή αυτή φέρνει τα τελευταία τέσσερα χρόνια τον δανειολήπτη σε μια θέση δυσχερή, ήτοι να αποπληρώνει το δάνειό του εις το διηνεκές χωρίς να υπάρχει περιθώριο απαλλαγής από το συγκεκριμένο δάνειο.

*O κ. Τζίκας είναι δικηγόρος και πιστοποιημένος διαμεσολαβητής από το Υπουργείο Δικαιοσύνης, Διαφάνειας & Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων

Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

www.tzikas-lawfirm.gr

Του Παναγιώτη Φλωρίδη

Πριν κάποια χρόνια στη Θεσσαλονίκη παρακολουθούσαμε μια μουσικοθεατρική παράσταση με θέμα την Αλωση. Κάποια στιγμή, στην κορύφωση του δράματος, η βασική χορωδία απέδιδε τον θρήνο για τον χαμό της Πόλης. Κι ενώ ακουγόταν το “Πάρθεν η Ρωμανία...” η χορωδία άρχισε να κραυγάζει εντελώς θριαμβευτικά (!) το “Εάλω η Πόλις!”. Και ξανά, και πιο θριαμβευτικά “Εάλω η Πόλις!”. Και είχαν μια τρελλή χαρά που “Εάλω η Πόλις”. Ο πάντα σκωπτικός κι ετοιμόλογος φίλος (Κ. Φαλκώνης) μου ψιθύρισε:

-Να δεις που την παράσταση την χρηματοδότησε το Τουρκικό Προξενείο!

Το ιλαροτραγικό περιστατικό μας ήλθε στο νου την παραμονή του Δεκαπενταύγουστου. Ο Ι. Ναός της Παναγίας του Κιλκίς είχε την τιμητική του. Πλήθος πιστών παρακολούθησε τη λειτουργία και την Περιφορά της Εικόνας της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Μέχρις εδώ όλα καλά και τιμημένα. Με το πέρας της Περιφοράς όμως, οι παρόντες πιστοί αλλά και όλη η πόλη, έζησαν το σοκ. Ακόμη εντονότερο απ’ το “Εάλω η Πόλις”. Ο ουρανός γέμισε πυροτεχνήματα, φωταψίες, βαρελότα. Χαμός και ορυμαγδός! Τί γιόρταζαν οι αθεόφοβοι εμπνευστές του πανηγυριού; Την Κοίμηση της Θεομήτορος; Δεν γνωρίζουν ότι Κοίμησις σημαίνει Μετάσταση, θάνατος εν τέλει; Είμαστε μες στην καλή χαρά και πανηγυρίζουμε επειδή εκοιμήθη η Παναγία;

Και μη βγουν τίποτε αυτοσχέδιοι θεολόγοι και θεολογούντες για να μας πουν ότι “ο θάνατος, θανάτω πατείται κλπ” και πρέπει να πανηγυρίζουμε, γιατί τότε τα μεγαλύτερα πανηγύρια και οι ουρανομήκεις ιαχές θα έπρεπε να συμβαίνουν την Μεγάλη Πέμπτη. Την ώρα που ο Ιησούς σταυρώνεται και παραδίδει το πνεύμα Του επί του Σταυρού. Την ώρα δηλαδή που ακούγεται το “Σήμερον κρεμάται επί ξύλου...” και ειδικά με το “Τετέλεσται”, τότε ν’ αρχίζουν τα βαρελότα και οι ζητωκραυγές. Οχι το αναστάσιμο Μ. Σάββατο προς Κυριακή.

Κάτι παρόμοιο, ευτυχώς σε αποκλιμακούμενη ένταση, συμβαίνει και με την Επέτειο της Γενοκτονίας του Ελληνισμού του Πόντου. Ιδίως στην αρχή της καθιέρωσης της 19ης Μαΐου ως επετείου, πολλά ποντιακά σωματεία οργάνωναν γιορτές (!) για τη Γενοκτονία. Οχι βέβαια ότι το εννοούσαν οι άνθρωποι, αλλά η “ανορθογραφία” στις ανακοινώσεις έμενε. Στη συνέχεια βέβαια, και μετά απ’ το “την πατρίδα μ’ έχασα, έκλαψα και πόνεσα...” και τους λοιπούς θρήνους, η ρετσίνα και το τικ μετέτρεπαν τη Μνήμη σε κανονικό γλέντι. Η Μνήμη της Γενοκτονίας μετατρεπόταν σε Γενοκτονία της Μνήμης.

Λεπτομέρειες όλα τα παραπάνω, θα πει κανείς. Εκεί όμως, ως γνωστόν, κρύβεται ο διάβολος. Στις λεπτομέρειες. Εκεί και η αισθητική, εκεί και η έλλειψή της. Εκεί καιροφυλακτεί η ακαλαισθησία, ο επαρχιωτισμός. Εκεί αμαυρώνεται κάθε απόπειρα, ή, επιθυμία έστω, για κάποια αναβάθμιση. Για ένα βήμα πιο μακρυά απ’ τον Μεσαίωνα...

Καλό χειμώνα!

(Η ευχή φέτος δεν έχει καμμία πιθανότητα επαλήθευσης. Αυτόν το χειμώνα θα τον θυμόμαστε για χρόνια. Η επόμενη Ανοιξη είναι αισθητά μακριά).

Του Βλάση Αγτζίδη*

H ριζική αντιμετώπιση από τον Ερντογάν των πραξικοπηματιών, των δικτύων τους αλλά και πολλών αντιπολιτευόμενων σ’ αυτόν, είναι απλώς η κορυφή του παγόβουνου. Το ιστορικό διακύβευμα είναι εντυπωσιακό.

Ο Ερντογάν παρεμβαίνει στη βασική δομή της τουρκικής δημοκρατίας. Καταστρέφει τους μηχανισμούς του κεμαλισμού -δηλαδή το σκληρό και πραγματικό Βαθύ Κράτος- που τη δημιούργησαν, την συντήρησαν, τη διαμόρφωσαν και έθεσαν εαυτόν ως τον απόλυτο εγγυητή.

Παράλληλα επιχειρεί να απογαλακτιστεί από την δυτική κηδεμονία και να εδραιωθεί ως περιφερειακή δύναμη. Η βαθύτατη ιδεολογική ρήξη, αυτό το μεγάλο διακύβευμα, περιγράφεται στη συνέχεια.

 

Κοράνι εναντίον εκκοσμίκευσης

Η προσπάθεια αποτίμησης των πρόσφατων δραματικών γεγονότων στην Τουρκία οδηγεί αναπόφευκτα στη μελέτη της περιόδου κατά την οποία η ισλαμική, αλλά και πολυεθνική, Οθωμανική Αυτοκρατορία μετεξελίχθηκε σε έθνος-κράτος και έλαβε το όνομα Τουρκική Δημοκρατία (Türkiye Cumhuriyeti). Η απαρχή της θανάσιμης σχέσης μεταξύ ισλαμιστών και εθνικιστών, οπαδών της εκκοσμίκευσης, εντοπίζεται σ’ αυτό ακριβώς το ιστορικό μεταίχμιο. Τμήμα αυτής της αντιπαράθεσης μπορεί να θεωρηθεί και η σύγκρουση του Ερντογάν με τον Γκιουλέν. Εφόσον ο δεύτερος εκφράζει τη σχετικά ανεκτική παράδοση του σουφισμού και υπήρξε η τελευταία προσπάθεια σύνθεσης της εκκοσμίκευσης με το Ισλάμ, ενάντια στο ορθόδοξο σουνιτικό Ισλάμ.

Η ήττα των Νεότουρκων –που είχαν διαμορφώσει μια πρώιμη εθνικοσοσιαλιστική ιδεολογία– στον Α΄ Παγκόσμιο δημιούργησε νέα δεδομένα. Οι μεταπολεμικές ρυθμίσεις ευνοούσαν μια ομαλή μετάβαση στην εποχή των εθνών-κρατών λαμβάνοντας υπόψη και τα δικαιώματα και των άλλων εθνικών ομάδων. Η αυτονόμηση του Μουσταφά Κεμάλ, παλαιού Νεότουρκου, οδήγησε σε μια πρώτη σκληρή ρήξη με την οθωμανική κυβέρνηση. Η έδρα των εθνικιστών θα είναι πλέον η Αγκυρα ενώ η Κωνσταντινούπολη θα παραμένει το οχυρό του Χαλιφάτου. Οι σουλτανικοί θα τον χαρακτηρίσουν αρνησίθρησκο και αιρετικό και θα τον θέσουν εκτός νόμου. Η νίκη του Κεμάλ στον πόλεμο κατά των Ελλήνων και των Αρμενίων (1919-1922) άλλαξε τα δεδομένα. Η σουλτανική ηγεσία περιθωριοποιήθηκε και οι νεοτουρκικές αντιλήψεις για τη συγκρότηση του τουρκικού κράτους-έθνους υλοποιήθηκαν.

 

Οι Οθωμανοί εχθροί

Την ιδεολογική ανασυγκρότηση της εθνικιστικής Τουρκίας ανέλαβε ο Ziyia Giokalp. Στο βιβλίο του «Βασικές αρχές του τουρκισμού», που αποτέλεσε το ευαγγέλιο-οδηγό του νέου κράτους, οι Οθωμανοί περιγράφονται αρνητικά και αντιδιαστέλλονται με τους Τούρκους. Η Οθωμανική Αυτοκρατορία περιγράφεται ως επηρεασμένη από τη Βυζαντινή και θεωρείται περισσότερο ρωμαίικη παρά τουρκική.

Στο πλαίσιο της απόλυτης κυριαρχίας, ο Μουσταφά Κεμάλ προκάλεσε την πλήρη ρήξη με το Ισλάμ. Εκθρόνισε τον σουλτάνο και επέβαλε ένα μονοκομματικό ολοκληρωτικό σύστημα, που επιφανειακά θύμιζε δυτική δημοκρατία. Κατάργησε τον θεσμό του χαλίφη, δηλαδή του ανώτατου θρησκευτικού ηγέτη, που είχε θεσμοθετηθεί αμέσως μετά τον θάνατο του Προφήτη Μωάμεθ (632 μ.Χ.). Για πρώτη φορά ο ισλαμικός κόσμος έμεινε ακέφαλος. Και φυσικά, με την κατάργηση αυτή έλαβε τέλος και η εξουσία του οίκου του Οσμάν, που επτά εκατονταετίες πριν είχε δημιουργήσει το οθωμανικό κράτος.

Με τις μεταρρυθμίσεις του Κεμάλ καταργήθηκαν τα ισλαμικά τάγματα, οι μεντρεσέδες, οι τεκέδες, τα θρησκευτικά σχολεία, η παραδοσιακή εκπαίδευση. Καταργήθηκαν τα θρησκευτικά δικαστήρια που εφάρμοζαν τον ισλαμικό νόμο και εισήχθη ένα νέο νομικό σύστημα που βασιζόταν στον ελβετικό αστικό κώδικα. Αντικαταστάθηκε η ισλαμική χρονολόγηση με το γρηγοριανό ημερολόγιο και αφαιρέθηκε από το Ισλάμ ο χαρακτήρας της επίσημης κρατικής θρησκείας. Απαγορεύτηκε το ισλαμικό ένδυμα. Επιχειρήθηκε η δημιουργία μιας νέας ιστοριογραφίας στη βάση του υπερτονισμού του ρόλου των Τούρκων στην ανθρώπινη ιστορία.

Καταργήθηκε το ιερό αλφάβητο του Ισλάμ, το αραβικό, και αντικαταστάθηκε με το λατινικό. Ετσι, οι νεότερες γενιές αποκόπηκαν από κάθε πρόσβαση στην πλούσια οθωμανική γραμματεία.

Οπως γράφει ο Paul Dumont, βιογράφος του Κεμάλ: «Ακόμα και το όνομα του Θεού άλλαξε επειδή το θέλησε ο Kεμάλ. Ο Αλλάχ υποχρεώθηκε να παραχωρήσει τη θέση του στον Τανρί, παλιά τουρκική λέξη της Κεντρικής Ασίας».

Οι μεταρρυθμίσεις αυτές, που για τους δυτικούς φαντάζουν προοδευτικές, στην πραγματικότητα αμφισβητούν τη βασική πολιτισμική βάση του κόσμου στον οποίο απευθύνονται και θέλουν να ανακατασκευάσουν.

Ο Νίκος Ψυρρούκης έγραψε: «Ο φιλοναζισμός και άλλες αντιδραστικές δοξασίες είναι νομοτελειακή εξέλιξη του κεμαλισμού... Ακόμα και οι κεμαλικές μεταρρυθμίσεις γίνονται με διοικητικές αποφάσεις από πάνω. Περιφρονούν τις πολιτιστικές παραδόσεις του τουρκικού λαού, εκφράζουν το σύμπλεγμα κατωτερότητας των Τούρκων αστών».

 

Οι Οθωμανοί ξανάρχονται

Οι πρόσφατες εξελίξεις αναδεικνύουν για άλλη μια φορά αυτή τη βαθύτατη ρήξη που προκλήθηκε στον παλιό οθωμανικό κόσμο. Η επιστροφή του Ισλάμ, που ξεκίνησε δειλά από την εποχή του Οζάλ, σήμερα φαίνεται να ολοκληρώνεται, με την απόρριψη τόσο των τελευταίων υπολειμμάτων του παλιού κεμαλισμού όσο και του κινήματος Γκιουλέν, που προσπάθησε να γεφυρώσει το Κοράνι με τη δυτική Δημοκρατία.

Με την αποτυχία του πραξικοπήματος και το ξήλωμα από τον Ερντογάν κάθε μορφής κοσμικής έκφρασης, φαίνεται να κλείνει ο ιστορικός κύκλος εκατό και πλέον ετών. Ενας κύκλος που άνοιξε το 1908 με την άνοδο των Νεότουρκων εθνικιστών στην εξουσία, που πολιτεύτηκαν κατά των Οθωμανών, των φιλελεύθερων Τούρκων και εξόντωσαν τις χριστιανικές κοινότητες. Μια πορεία που κορυφώθηκε με την πλήρη επικράτηση του Μουσταφά Κεμάλ μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και με τον βίαιο εξοβελισμό του Ισλάμ από την κοινωνική ζωή της σύγχρονης Τουρκίας. Στο τέλος αυτού του κύκλου, σήμερα, οι μεταμοντέρνοι απόγονοι των παλιών Οθωμανών, που έχουν ενσωματώσει στη φιλοσοφία τους ένα μεγάλο μέρος του τουρκικού εθνικισμού, επιχειρούν να πάρουν –και την παίρνουν όπως φαίνεται– τη ρεβάνς.

* Ο Βλάσης Αγτζίδης (https://kars1918.wordpress.com/) είναι διδάκτωρ σύγχρονης Ιστορίας, μαθηματικός. Πρόσφατα εξέδωσε το βιβλίο «Μικρά Ασία. Ενας οδυνηρός μετασχηματισμός (1908-1923)».

Του Βλάση Αγτζίδη*

Μπορεί ο Όμηρος τον χαρακτηρισμό «Ανεμόεσσα» (νεμόεσσα)* να τον έδωσε στην Κάρπαθο, όμως όταν βρίσκεσαι στη Χώρα της Αμοργού νοιώθεις ότι ταιριάζει απολύτως και στο όμορφο αυτό νησί των Κυκλάδων.

Στη Χώρα βρέθηκα στις 10 Ιουλίου 2016, προσκαλεσμένος από τον  Σύλλογο Πολιτισμού και Τέχνης «Σημωνίδης». Στην εκδήλωση παρουσίασα το θέμα: «Οι γενοκτονίες στην Ανατολή και οι πολιτικές ευθύνες για τη Μικρασιατική Καταστροφή». Στην αρχή μου φάνηκε παράδοξο να διοργανώνεται μια τέτοια εκδήλωση σε μια εποχή που οι περισσότεροι κάτοικοι απασχολούνται πλήρως με τις υπηρεσίες τουρισμού, οι οποίες αποτελούν και έναν από τους βασικούς πόρους του νησιού. Όμως η μεγάλη συμμετοχή στην εκδήλωση, το αμείωτο ενδιαφέρον, όπως και οι εύστοχες παρατηρήσεις και ερωτήσεις που ακολούθησαν, απέδειξαν ότι υπάρχει ένα κοινό ενημερωμένο -ψαγμένο όπως θα λέγαμε σήμερα- βαθύτατα προβληματισμένο, που αναζητά κάθε πηγή γνώσης.

 

Αμοργός και Μικρά Ασία

Εκτός από το μεγάλης σημασίας φαινόμενο της ύπαρξης ενός ενημερωμένου κοινού, η Αμοργός συνδέεται με τη Μικρά Ασία και τα γεγονότα που συνέβησαν εκεί και με πιο άμεσους τρόπους. Κατ’ αρχάς η καταγωγή των Αμοργιανών είναι ιωνική και το νησί από την αρχαιότητα υπήρξε μια γέφυρα μεταξύ της Μικράς Ασίας και της ηπειρωτικής Ελλάδας. Επίσης, υπήρξε και τόπος καταφυγής αριστοκρατικών βυζαντινών οικογενειών μετά από τις ήττες και τις συρρικνώσεις που υπήρξαν απότοκο της ογουζικής τουρκομανικής εισβολής στη Μικρά Ασία, από την οποία προέρχονταν και οι Σελτζούκοι και αργότερα οι Οθωμανοί. Απόδειξη αυτής της κίνησης είναι η εγκατάσταση στην Αμοργό ενός κλάδου μιας μεγάλης βυζαντινής οικογένειας εκ Πόντου, των Γαβράδων, οι απόγονοι των οποίων εξακολουθούν να κατοικούν στο νησί. Ενδιαφέρον έχει το γεγονός ότι οι Γαβράδες είναι η μοναδική ελληνική μεσαιωνική οικογένεια που επιβιώνει έως και σήμερα. Οι απόγονοι έχουν δημιουργήσει επίσης και το Σύλλογο των απανταχού Γαβράδων «Ο Άγιος Θεόδωρος Γαβράς».

Η Αμοργός, από τη ρωμαϊκή εποχή θα αποτελέσει τόπο εξορίας των πολιτικών αντιπάλων της εκάστοτε εξουσίας. Τον ίδιο ρόλο θα συνεχίσει να έχει και στην δεκαετία του ’30, όταν ο Μεταξάς θα εξορίσει στα νησιά του Αιγαίου τους κομμουνιστές -και όχι μόνο- αντιπάλους του.

Με τη Μικρασιατική Καταστροφή κάποιοι πρόσφυγες που θα βρουν καταφύγιο στο νησί, το οποίο πλήρωσε και μεγάλο φόρο αίματος στη Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-1922). Μόνο από τη Χώρα έχασαν τη ζωή τους 16 στρατιώτες κατά την εκστρατεία αυτή.

 

Η εισήγηση

Στο πλαίσιο της εισήγησης παρουσιάστηκε τόσο το ιστορικό πλαίσιο όσο και οι αιτίες της ήττας. Το πρώτο μέρος περιλάμβανε την παρουσίαση του ιστορικού πλαισίου μέσα στο οποίο διεκδικήθηκε η επίλυση του εθνικού ζητήματος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας μετά το τέλος του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου στο πλαίσιο των μεταπολεμικών διευθετήσεων. Η περίοδος που ακολούθησε την ήττα των Κεντρικών Δυνάμεων ήταν η πλέον αποφασιστική ιστορική στιγμή για τη διαμόρφωση του μεταοθωμανικού γεωπολιτικού κόσμου. Παρουσιάστηκαν τα Συνέδρια Ειρήνης των νικητών του Α’ Παγκοσμίου Πολέμου. Η εμπλοκή της Ελλάδας με την Μικρασιατική Εκστρατεία θα διαμορφώσει ένα νέο πλαίσιο. Με τη Συνθήκη των Σεβρών στους Έλληνες -που το 1914 το ποσοστό τους με τις διάφορες εκτιμήσεις κυμαινόταν από το 13% έως 25% – θα αποδοθεί το 6% περίπου του πάλαι ποτέ κοινού οθωμανικού εδάφους. Σημαντικά εδάφη της Ανατολίας θα αποδοθούν στους Αρμένιους, ενώ θα υπάρξει και κουρδική αυτονομία. Οι Τούρκοι διατηρούσαν την κυριαρχία τους στο μεγαλύτερο μέρος του παλιού οθωμανικού εδάφους, καθώς και στην έδρα του ισλαμικού Χαλιφάτου, την Κωσταντινούπολη. Με τον τρόπο αυτό διαμορφωνόταν ο γεωπολιτικός χάρης της επόμενης μέρας και στη θέση της πολυεθνικής Οθωμανικής Αυτοκρατορίας που πλέον διαλυόταν οριστικά, δημιουργούνταν εθνικά κράτη με τη γνωστή επώδυνη διαδικασία που είχε γνωρίσει η Ανατολή από το 1821 και εντεύθεν.

Οι εξελίξεις αυτές θα επισφραγιστούν με δύο συνθήκες: των Βερσαλλιών και των Σεβρών. Στις ηττημένες χώρες θα εμφανιστούν, σχεδόν άμεσα, ακροδεξιά κινήματα αναθεώρησης. Στην Γερμανία, οι ναζιστές θα εκφράσουν τελικά το κίνημα δυσαρέσκειας που επεδίωκε την ανατροπή των όρων της Συνθήκης των Βερσαλλιών. Στην υπό διάλυση Οθωμανική Αυτοκρατορία, το αντίστοιχο κίνημα θα εκφραστεί από τους εθνικιστές του Μουσταφά Κεμάλ Πασά. Στο πλαίσιο των προσπαθειών αναθεώρησης θα εμφανιστούν ακραίες ρατσιστικές ιδεολογίες: οι Τούρκοι εθνικιστές θα εξοντώσουν ολοκληρωτικά τις χριστιανικές κοινότητες, ενώ οι Ναζί τους Εβραίους και τις άλλες ‘ανεπιθύμητες’ εθνικές ή φυλετικές ομάδες. Ο ίδιος ο Μουσταφά Κεμάλ πασά θα κηρύξει τον Ιερό Πόλεμο κατά των «απίστων» (jihad) και ο ίδιος θα αυτοανακηρυχθεί Gazi, δηλαδή «Ιερός Πολεμιστής για τη διάδοση του ισλάμ».

Στο δεύτερο μέρος της εισήγησης παρουσιάστηκαν οι ενδογενείς αδυναμίες του ελληνικού παράγοντα (διχασμός, απουσία ενιαίας στρατηγικής αντίληψης, απόρριψη των Ελλήνων της Ανατολής από τις ελλαδικές ελίτ) και τον σε μεγάλο βαθμό καθορισμό της εξέλιξης απ΄τις αδυναμίες αυτές. Αναφέρθηκε ότι το τελευταίο στάδιο του μεγάλου γεωπολιτικού μετασχηματισμού της Ανατολής θα ταυτιστεί με τον ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1919-1922. Και στο στάδιο αυτό ο ελληνισμός θα συμμετέχει διχασμένος και ελλειματικός. Το στάδιο αυτό θα χαρακτηριστεί από τη ραγδαία αλλαγή του διεθνούς περιβάλλοντος, την επικράτηση των απομονωτιστικών απόψεων στο μπολσεβικικό κίνημα[50], τα αποκλίνοντα συμφέροντα των Ιταλών και των Γάλλων, την αποστασιοποίηση των ΗΠΑ και την ουδετεροποίηση της Μεγάλης Βρετανίας. Αυτά, συνδυασμένα με τον ελληνικό Διχασμό (δηλαδή τον πρώτο εμφύλιο πόλεμο), την αντίδραση και το αντιμικρασιατικό πνεύμα που κυριαρχούσαν στο Λαϊκό Κόμμα και τη φιλομοναρχική παράταξη, μαζί με την ασυνέπεια του βενιζελισμού, που προκήρυξε εκλογές εν μέσω του μικρασιατικού πολέμου και τη διαμόρφωση μιας μικρής παλαιοελλαδικής ντεφετιστικής Αριστεράς (ΣΕΚΕ), που συνεργάστηκε με τους μοναρχικούς σε μια αντιπολεμική, αντιμικρασιατική πλατφόρμα στις παραμονές των μοιραίων εκλογών του 1920, οδήγησε στη Μικρασιατική Καταστροφή και την κυριαρχία του τουρκικού εθνικισμού στο σύνολο των παλιών οθωμανικών πολυεθνικών εδαφών.

 

Στο τέλος

Μετά την εισήγηση παρουσιάστηκε ένα σχετικό φωτογραφικό υλικό με τον αντίστοιχο σχολιασμό. Σημαντικές ήταν οι παρεμβάσεις του μητροπολίτη και του δήμαρχου της Αμοργού Νικόλαο Φωστιέρης, με τον οποίο μας συνέδεε μια παλιότερη γνωριμία από το μακρυνό 1993, όταν ως ναύαρχος τότε υπήρξε ο οργανωτής της επιχείρησης απεγκλωβισμού των Ελλήνων της Αμπχαζίας από τον σκληρό εκείνο πόλεμο του Καυκάσου μεταξύ Γεωργαινών και Αμπχαζίων που χαρακτήρισε τη σοβιετική κατάρρευση μαζί με τον πόλεμο στο Ναγκόρνο Καραμπάχ και στη Τσετσενία.

*Ο Βλάσης Αγτζίδης είναι διδάκτωρ σύγχρονης Ιστορίας-μαθηματικός. Βραβεύτηκε από την Ακαδημία Αθηνών για τη συγγραφή της ιστορίας της Παρευξεινίου Διασποράς

Σελίδα 84 από 103
We use cookies to improve our website. Cookies used for the essential operation of this site have already been set. For more information visit our Cookie policy. I accept cookies from this site. Agree